Veel gestelde technische vragen over piano`s en vleugels

Technische vragen
Wat is het verschil tussen een piano en een vleugel?
Als een piano te zwaar speelt, gaat hij op den duur lichter spelen (inspelen)?
Wat is een moderator of studiepedaal?
Wat is een silent piano?
Hoe heten de pedalen van een piano en een vleugel en wat zijn de functies ervan?
Wat is een koor in een piano of vleugel?
Wat is de temperatuur of het temperament van een piano of vleugel?
Hoe komt het dat een piano of vleugel ontstemt?
Hoe lang moet je na een verhuizing wachten tot een piano of vleugel weer gestemd kan worden?
Heeft het schilderen van de buitenkant van de kast van de piano invloed op de klank?

Wat is het verschil tussen een piano en een vleugel?

Er zijn een aantal verschillen. Zo is de speelaard van een vleugel heel anders dan die van een piano. Dat komt onder andere doordat een vleugel een liggend mechaniek heeft, dat zich onder de snaren bevindt. De hamerkop slaat van beneden naar boven tegen de snaar. Dit alles betekent dat een vleugelmechaniek heel anders in elkaar zit dan dat van een piano. Dat maakt dat de aanslag van een vleugel ook heel anders is dan die van een piano.

In een vleugel zit een dubbel repetitiemechaniek, waardoor het mogelijk is om de toets sneller achter elkaar in te drukken en dus sneller te spelen.

Een piano heeft een staand mechaniek. De hamer slaat van achter naar voren tegen de snaar aan. Daarom verschilt een pianomechaniek van die van een vleugel. Door het verschil in mechaniek is de touché van een piano heel anders dan die van een vleugel.

Er zit een groot klankverschil tussen een vleugel en een piano. Een vleugel is over het algemeen groter dan een piano. Dat betekent dat de klankbodem groter is en de snaren langer zijn. Die twee factoren hebben een gunstige uitwerking op de klank. Er zijn uitzonderingen zoals bijvoorbeeld bij een hele hoge staande piano en een baby-vleugel. Een hele hoge piano heeft ook een grote klankbodem en lange snaren en een baby-vleugel heeft juist een kleine zangbodem en korte snaren.

Het voordeel van een vleugel is dat je de kast open kunt zetten, waardoor het geluid er beter uit komt. Bovendien is de onderkant open en ketst het geluid niet direct tegen een muur. Dat is akoestisch veel beter. De kast van een piano is dicht. Dat belemmert het geluid om zich vrij te verplaatsten,

Het meest in het oog springend verschil tussen een vleugel en een piano is de vormgeving. Het oog wil ook wat! De prijs verschilt uiteraard ook. Een vleugel is vaak flink duurder dan een piano.

Een vleugel en een piano worden op dezelfde manier gestemd, behalve dat de lichamelijke houding tijdens het stemmen verschilt. Door het liggende mechaniek in een vleugel zitten de de stempennen dichter bij het klavier. Bij een piano zitten de stempennen hoog.

Als een piano te zwaar speelt, gaat hij dan op den duur lichter spelen (inspelen)?

Nee. De oorzaak van het zwaar spelen wordt niet opgelost door vaker te spelen. De oorzaak heeft vaak te maken met de oxidatie van de asjes (kernstiften) in het mechaniek (zie ook: Wat zijn de gevolgen voor de piano als het in uw huis te vochtig is?).

Wat is een moderator of studiepedaal?

In het mechaniek wordt een extra lap vilt gehangen dat door middel van een handel of een pedaal tussen de hamers en de snaren geplaatst kan worden. Als dat gebeurt dan zullen de hamers via het vilt op de snaren slaan, waardoor er een sterk gedempte klank ontstaat. Het nadeel van dit systeem is dat het de aanslag of het touché sterk beïnvloedt.

Wat is een silent piano?

Een silent piano biedt, in tegenstelling tot een moderator (zie ook: wat is een moderator of studiepedaal?), de mogelijkheid om met een normale aanslag of touché piano te spelen, zonder dat dat leidt tot geluidsoverlast. In de piano is een lat geplaatst die voorkomt dat, als het silent systeem is ingeschakeld, de hamerkoppen de snaren raken. Onder de toetsen is een elektronisch systeem geplaatst dat reageert op een zachte of een harde aanslag. Via het elektronisch systeem wordt een geluid van een piano of vleugel geproduceerd. Dat geluid is van zeer hoge kwaliteit en kan je via een hoofdtelefoon beluisteren.

Hoe heten de pedalen van een piano en een vleugel en wat zijn de functies ervan?

Een piano heeft meestal twee of drie pedalen.
Het linkerpedaal, het una corda-pedaal, heeft als functie de klank van de piano zachter te maken. Dat komt doordat m.b.v. dit pedaal de hamers dichter bij de snaren worden gebracht, waardoor de hamer met minder kracht op de snaar slaat. Dit beïnvloedt de speelaard in negatieve zin.
Het middelste pedaal op een piano is het 'studiepedaal' (zie ook: Wat is een moderator of studiepedaal). Bij het intrappen van dit pedaal wordt er mechanisch een lange reep vilt tussen alle hamers en snaren geplaatst waardoor het geluid gedempt wordt. Dit pedaal kan gebruikt worden in oefensituaties om geluidsoverlast te voorkomen. Het gebruik van dit pedaal beïnvloedt de speelaard in negatieve zin.
De functie van het rechterpedaal op een piano, het demperpedaal, is het laten doorklinken van de snaren doordat de dempers van de snaren afkomen. Daardoor klinken alle snaren door.
Een vleugel heeft meestal 2 pedalen. Alleen de duurdere vleugels hebben ook een middenpedaal.
Het linkerpedaal van een vleugel is het feitelijke una corda pedaal. Door het gebruik van dit pedaal verschuift het hele klavier, waardoor de hamers verschuiven ten opzichte van de snaren. Hierdoor wordt er van elk koor (een set van drie of twee snaren per toon) maar één snaar aangeslagen. Het resultaat is dat het geluid zachter klinkt.
Het middelste pedaal van een vleugel, het sostenuto- of sustainpedaal, zorgt ervoor dat na het aanslaan van een of meer tonen alleen deze tonen doorklinken, terwijl de rest van de snaren afgedempt blijft. Dit pedaal kan bijvoorbeeld gebruikt worden om een bas-toon door te laten klinken terwijl er met twee handen doorgespeeld wordt, zonder dat de bastoon verdwijnt.
De functie van het rechterpedaal op een vleugel is hetzelfde als bij een piano.

Wat is een koor in een piano of vleugel?

Een koor is een set van drie of twee snaren die samen dezelfde toon produceren. Dus dat betekent dat als je een toets indrukt, de hamer tegelijkertijd tegen drie of twee snaren aanslaat.

Wat is de temperatuur of het temperament van een piano of vleugel?

De temperatuur of het temperament is een technische term die gebruikt wordt tijdens het stemmen. De temperatuur omvat een gebied van 1,5 octaaf, die loopt vanaf de centrale A naar de baskant toe. Deze temperatuur is heel belangrijk omdat daarbinnen alle tertsen, kwinten, kwarten e.d. precies worden gestemd. Dit legt de basis voor het stemmen van de rest van de tonen van de piano. Het ‘leggen’ van de temperatuur duurt ongeveer een kwartier.

Hoe komt het dat een piano of vleugel ontstemt?

Een piano of vleugel ontstemt voornamelijk door een verandering in de luchtvochtigheid. De luchtvochtigheid zorgt ervoor dat de klankbodem uitzet of krimpt. Via de kam hebben de snaren direct contact met de klankbodem. Als de klankbodem krimpt of uitzet dan heeft dat dus een effect op de spanning van de snaren en daarmee op de stemming.

Een piano of vleugel kan ook ontstemmen als iemand een hele harde touché heeft, dus hard op de toetsen slaat. Daardoor zal de stempen iets verdraaien waardoor de toon van de snaar anders wordt en vals klinkt. Een pianostemmer zal proberen om dit te voorkomen door tijdens het stemmen de stempennen goed vast te zetten (zie ook: de techniek van het pianostemmen).

Verder kan een piano of vleugel ontstemmen door een defect aan de piano, bijvoorbeeld door een gescheurde klankbodem, een gescheurd stemblok of loszittende stempennen.

Hoe lang moet je na een verhuizing wachten tot een piano of vleugel weer gestemd kan worden?

De piano of vleugel moet eerst acclimatiseren, dat wil zeggen hij moet wennen aan de vochtigheidsgraad van de nieuwe ruimte. Over het algemeen duurt dat 3 á 4 weken. Daarna kan een vleugel of piano weer gestemd worden.

Heeft het schilderen van de buitenkant van de kast van de piano invloed op de klank?

Nee, het schilderen van de buitenkant heeft geen invloed op de klank. Het is echter niet aan te raden om de piano aan de buitenkant over te schilderen, omdat het de waarde van de piano sterk vermindert. Als de piano door een professionele verfspuiterij wordt overgespoten dan zal de waarde niet verminderen. Houd dan wel rekening met de vaak hoge kosten van het overspuiten.

Zie ook de pagina met links.